Η αποκάλυψη του σκανδάλου στη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδας (ΓΣΕΕ) τον Φεβρουάριο του 2026, με επίκεντρο τον πρόεδρό της Γιάννη Παναγόπουλο και κατηγορίες για υπεξαίρεση εκατομμυρίων ευρώ, δεν αποτελεί απλώς ένα μεμονωμένο περιστατικό κακοδιαχείρισης. Αντίθετα, λειτουργεί ως αφορμή για την ανάδειξη μιας βαθιά ριζωμένης και διαχρονικής παθογένειας του ελληνικού συνδικαλιστικού συστήματος: της συγκέντρωσης εξουσίας σε πρόσωπα και μηχανισμούς, της πολιτικής διαπλοκής και της κοινωνικής ανοχής σε πρακτικές που υπονομεύουν τη δημοκρατική εκπροσώπηση.
Ο ελληνικός συνδικαλισμός, ιδίως μετά τη Μεταπολίτευση, αναδείχθηκε ως βασικός πυλώνας υπεράσπισης των εργατικών δικαιωμάτων. Ο Νόμος 1264/1982 κατοχύρωσε σημαντικές ελευθερίες και προστασίες, όπως συνδικαλιστικές άδειες με πλήρη μισθό, ισχυρή εργασιακή ασυλία και θεσμική αυτονομία. Ωστόσο, το ίδιο θεσμικό πλαίσιο, σε συνδυασμό με την απουσία ουσιαστικών μηχανισμών ελέγχου και ορίων θητειών, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τη σταδιακή επαγγελματοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης.
Με την πάροδο του χρόνου, διαμορφώθηκε μια σταθερή «συνδικαλιστική ελίτ», η οποία αναπαράγει την εξουσία της μέσα από εκλογικούς μηχανισμούς, κομματικές στηρίξεις και έλεγχο των οικονομικών πόρων. Η εκπροσώπηση των εργαζομένων μετατράπηκε, σε πολλές περιπτώσεις, σε μηχανισμό ατομικής σταδιοδρομίας και κοινωνικής ανέλιξης.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της τάσης αποτελεί η πολυετής παραμονή των ίδιων προσώπων στις ηγεσίες μεγάλων συνδικαλιστικών και επαγγελματικών φορέων. Ενδεικτικά:
|
Φορέας |
Πρόεδρος |
Διάρκεια Θητείας |
Ενδεικτικά Οφέλη / Δίκτυα |
|
ΓΣΕΕ |
Γ. Παναγόπουλος |
2006–σήμερα (~20 έτη) |
Έλεγχος ΙΝΕ, προγράμματα ΕΣΠΑ, σκάνδαλο 2026 |
|
ΓΣΕΒΕΕ |
Γ. Καββαθάς |
2013–σήμερα (13+ έτη) |
Επιμελητηριακά και πολιτικά δίκτυα |
|
ΤΕΕ |
Γ. Στασινός |
2015–σήμερα (11+ έτη) |
Διαχείριση τεχνικών προγραμμάτων |
|
Συντ. ΙΚΑ |
Δ. Κουμπούρης |
1999–σήμερα (20+ έτη) |
Στενή κομματική διασύνδεση |
|
ΠΝΟ |
Γ. Χαλάς |
1993–2022 (~30 έτη) |
Ναυτιλιακά ταμεία, κρατικές θέσεις |
Ο πίνακας αυτός δεν αποσκοπεί στην ηθική στοχοποίηση προσώπων, αλλά στην ανάδειξη ενός δομικού φαινομένου: της σχεδόν ισόβιας παραμονής στην ηγεσία οργανώσεων που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν δυναμικά και εναλλασσόμενα κοινωνικά στρώματα.
Η μακροχρόνια παραμονή συνδέεται άμεσα με υλικά και συμβολικά οφέλη: σταθερό εισόδημα χωρίς παραγωγική εργασία, πρόσβαση σε δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους, συμμετοχή σε διαπραγματεύσεις υψηλού κύρους και δυνατότητα πολιτικής δικτύωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η διαχείριση οικονομικών πόρων μέσω ινστιτούτων, ταμείων και προγραμμάτων αναδεικνύεται σε πεδίο υψηλού κινδύνου αδιαφάνειας και διαφθοράς.
Το σκάνδαλο της ΓΣΕΕ το 2026 ανέδειξε με ωμό τρόπο πώς η διάρκεια της εξουσίας μπορεί να μετατραπεί σε όχημα ιδιωτικού πλουτισμού. Δεν πρόκειται για «παρέκκλιση», αλλά για ακραία έκφραση μιας κανονικότητας που στηρίζεται στην έλλειψη ελέγχου και λογοδοσίας.
Παράλληλα, ο ελληνικός συνδικαλισμός υπήρξε διαχρονικά στενά συνδεδεμένος με το κομματικό σύστημα. Οι μεγάλες παρατάξεις (ΠΑΣΚΕ, ΔΑΚΕ, ΕΑΕΚ) λειτούργησαν ως μηχανισμοί αναπαραγωγής πολιτικής επιρροής εντός των σωματείων. Τα συνδικάτα συχνά εντάχθηκαν σε στρατηγικές κυβερνητικής διαχείρισης της κοινωνικής δυσαρέσκειας, λειτουργώντας περισσότερο ως διαμεσολαβητές παρά ως φορείς σύγκρουσης.
Η χρονική συγκυρία της αποκάλυψης του σκανδάλου, σε περίοδο πολιτικής πίεσης και κρίσεων εμπιστοσύνης, ενισχύει την υπόθεση της επιλεκτικής «κάθαρσης». Η ανάδειξη υποθέσεων διαφθοράς συχνά αξιοποιείται για τη διαμόρφωση αφηγήματος «διαχρονικής ευθύνης», που αμβλύνει τις τρέχουσες πολιτικές ευθύνες και αποπροσανατολίζει τη δημόσια συζήτηση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος του ΠΑΜΕ και του ΚΚΕ. Η επιλογή της αποστασιοποίησης από τη ΓΣΕΕ και της συγκρότησης «ταξικού μετώπου» στόχευε στην ιδεολογική καθαρότητα και στην αποφυγή συνδιαλλαγής με το κατεστημένο. Ωστόσο, αυτή η στρατηγική είχε και αντιφατικά αποτελέσματα. Η αποχή από τους κεντρικούς θεσμούς άφησε τον έλεγχο των διοικητικών και οικονομικών δομών στις κυρίαρχες παρατάξεις, συμβάλλοντας έμμεσα στη σταθεροποίηση του συστήματος που υποτίθεται ότι πολεμούσε.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η παθογένεια του συνδικαλισμού δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί χωρίς ευρεία ανοχή. Η μειωμένη συμμετοχή στα σωματεία, η απαξίωση της συλλογικής δράσης και η γενικευμένη πολιτική απογοήτευση ενισχύουν την αναπαραγωγή των ίδιων προσώπων και μηχανισμών. Η «σταθερότητα» προβάλλεται ως αξία, ακόμη και όταν αυτή σημαίνει στασιμότητα και θεσμική παρακμή.
Η ελληνική κοινωνία εμφανίζει, σε αυτό το πεδίο, χαρακτηριστικά πατερναλισμού και εξάρτησης από μεσολαβητές. Αντί για ενεργή συμμετοχή, κυριαρχεί συχνά η ανάθεση της εκπροσώπησης σε «ισχυρούς παράγοντες», οι οποίοι σταδιακά αποσυνδέονται από τη βάση τους.
Συνολικά, η κρίση του ελληνικού συνδικαλισμού δεν είναι περιστασιακή, αλλά δομική. Αποτελεί προϊόν θεσμικών ελλειμμάτων, κομματικής διαπλοκής, οικονομικών κινήτρων και κοινωνικής παθητικότητας. Τα σκάνδαλα δεν είναι ανωμαλίες, αλλά συμπτώματα ενός συστήματος που λειτουργεί χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης προϋποθέτει μια βαθιά μεταρρύθμιση σε τρία επίπεδα: θεσμικό, οργανωτικό και κοινωνικό. Απαιτούνται όρια θητειών, υποχρεωτικοί οικονομικοί έλεγχοι, διαφάνεια στις διαδικασίες και ενίσχυση της εσωτερικής δημοκρατίας. Παράλληλα, απαιτείται επανασύνδεση των σωματείων με τη βάση τους και αναβάθμιση της συνδικαλιστικής παιδείας.
Πάνω απ’ όλα, όμως, απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας. Χωρίς κοινωνική πίεση και ενεργή συμμετοχή, κανένα θεσμικό μέτρο δεν μπορεί να αποτρέψει την αναπαραγωγή των ίδιων παθογενειών. Η ανανέωση του συνδικαλισμού δεν θα έρθει από «σωτήρες», αλλά από την επαναδιεκδίκησή του από τους ίδιους τους εργαζόμενους….
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου